Тыва Арат Республика

Википедия деп веб-сайттан
ТАРның тугу (1935 - 1941)
ТАРның сүлдези (1943-1944)

Тыва Арат Республика, Таңды-Тыва Улус Күрүнези (лат. Тьʙа Arat Respuʙlik, кир. Тыва Арат Республик) - 1921 чылдан 1944 чылга чедир Мурнуу Сибирьге (амгы Тыва Республика) турган хамаарышпас күрүне. 1921-1926 чылдарда Таңды-Тыва Улус Республиказы деп адаттынып турган. 1921 чылдың август 13-16 хүннеринде Суг-Бажы сумузунга болуп эрткен Улуг Хуралга (чоннуң шуулганы) аңгы күрүне бооп доктааттынган. ССРЭ 1924 чылда аңгы күрүне кылдыр чарлаан, а МАР 1926 чылда хүлээп алган. 1944 чылда ССРЭ-ниң составынче Тыва Автономнуг область кылдыр кирген[1].

Тывылганы[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Октябрь революциязының соонда, Россия Империязының протекторады турган Таңды Урянхайның (Урянхайский край) орнунга тывылган.

ТАРның туктары[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Кол чүүл: Тыва Арат Республиканың тугу

ТАРның туктары үе аайы-биле өскерлип турган. ТАР бот-догуннаашкынының үезинде тугун 5 катап солаан. Мында чүгле бир янзызын бараалгаткан (үстүнде чурук).

Хамаарышпас чоруунуң баштайгы чылдары[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Тыва күрүнениң бирги баштыңы гун ноян Буян-Бадыргы Моңгуш турган. 1921 чылдың август 13-те болган чыышка Тываның шупту кожууннарның даргалары, нояннары ону Хуралдың даргазы кылдыр соңгаан. Ооң удуртулгазы-биле Тываның баштайгы конституциязы тургустунгаш, хүлээттинген. Тываның аныяктарының революстуг эвилелин (аревэ) тургускан. 1920 чылдар Таңды-Тыва аныяк күрүнеге дыка аар-берге болган. Ооң девискээринче Моол Арат Республика (МАР) соругдап турган, чүгле 1926 чылда Тываның хамаарышпас чоруун хүлээп алган, ындыг-даа бол девискээрин кызыгаарлаар талазы-биле чөрүлдээлер шиитпирлеттинмейн турган[2].

Тайылбыр[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

  1. Указ Президиума ВС СССР от 11.10.1944 о принятии Тувинской Народной Республики в состав Союза Советских Социалистических Республик - Орус Викитека
  2. Александр Минаев. Тува далёкая и близкая //