Автомобиль

Википедия деп сайттан
Перейти к навигации Перейти к поиску
Aвтомобиль
Aвтомобиль
Aвтомобиль

Aвтомобиль (автомобииль, бурун-грек αὐτόςбот, лат. mobilisшимчээр) — кижиилер азы чүък сөөртүр транспорттуг херексел; дугуйлуг, хөделдирикчилиг, руль-биле башкарылгалыг транспорттуг херексел[1][2].

Автомобильди чогаадырының бирги шенелдери XVIII-ки вектен тура кылдынып келген. Бирги автомобильдер буска ажылдаар хөделдирикчилерлиг турган, ынчалза-даа олар аар болгаш эп чок турган, ынчангаш шоолуг нептеревээн. 1885—1886 чылда немец инженерлер, Г. Даймлер биле К. Бенц, бот боттарындан хамаарылга чокка бензинге ажылдаар чымчак-тергелерни патентилээн. Ол тергелерни бирги автомобильдер деп болур[1].

Автозапчаҫ - изделие, шултӑра (тӗпренчӗкӗн) тӗп пайӗ шутланакан детале, юсав (изделисене юсаса е юсаса ҫӗнетес) тӗллевпе эксплуатацире вырнаҫтарма палӑртнӑ. Ытларах техникӑпа (машинӑсемпе, тракторсемпе), механизмсемпе, приборсемпе тата ытти те) усӑ кураҫҫӗ[3].

Автомобиль аккумуляторӗ-электричество аккумулятор батарейин автомобиль е мототранспорчӗпе усӑ куракан типӗ. Электроэнерги ҫӑлкуҫӗпе усӑ кураҫҫӗ, унӑн двигателӗ ӗҫлемен тата двигателе хута янӑ чухне борт сетӗнче[4].

Истори[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

Автомобильӗн малтанхи паллӑ чертежӗсем (пружинӑллӑ приводпа) Леонардо тата Эрех (стр. 812R Codex Atlanticus) пулнӑ, анчах та вӑл пурри ҫинчен калакан сведенисем паянхи кунчченех пулман. Леонардо идейи тӗрӗс пулнине кӑтартса 2004 ҫулта Флоренцири наукӑн историйӗн Музей эксперчӗсем ҫав машинӑна чертежсем тӑрӑх юсаса ҫӗнетме пултарнӑ. Европа ҫӗршывӗсенче "самодижищи" урапасемпе экипажсем пружинӑллӑ двигательпе Маскарадсемпе парадсене хутшӑнмалли сахал мар шутланнӑ.

Ford Mondel T-1908 ҫултан пуҫласа 1927 ҫулсенче тухнӑ автомобиль, миллионлӑ серисем кӑларакан машинӑпа чи малтан 15 миллион ытла машина кӑларнӑ.

Франци изобретателӗ Кюньо 1769 ҫулта пӑспа ӗҫлекен двигатель тӑхӑннӑ машинӑн пӗрремӗш тӗслӗхне, "пӗчӗк кюньо" ятлине, 1770 ҫулта вара — "Кюньо урапин"ятлӑ урапине, сӑнланӑ. Изобретатель хӑй ӑна "Вутлӑ урапа" тесе ят панӑ — артиллери тупписене буксировка тума хатӗрленӗ.

"Кюньо урапине" автомобиль кӑна мар, пӑравус та маларах тесе шутлаҫҫӗ, мӗншӗн тесен ӑна пӑс вӑйӗпе хускатнӑ. XIX ӗмӗрте дилижанссем пӑспа ӗҫлекен тягачӑсемпе рутьерсем (пӑспа ӗҫлекен тягачсем, Урӑхла каласан, рельссӑр пӑравуссем) яланхи ҫулсемшӗн Англире, Францире тата европӑри тӗрлӗ ҫӗршывсенче, ҫав шутра Раҫҫее те, усӑ курнӑ, Анчах Та вӗсем питӗ йывӑр, ҫӑткӑн та кансӗр пулнӑ, ҫавӑнпа та анлӑ сарӑлма пултарайман.

1791 ҫулта вырӑс изобретателӗ Иван Кулибин " самокат урапи "туса хатӗрленӗ.

Ҫӑмӑл автомобильсем чаплӑ япаласен шутӗнче уйрӑм тӗслӗхсем те пулнӑ. Сӑмахран, Историе La Marguise (официаллӑ ят — De Dion-Bouton et Trepardoux) кӗнӗ, 1884 ҫулта туса лартнӑ тата парӑспа ӗҫлекен.

Ҫӑмӑл, компактлӑ тата чылаях хӑватлӑ двигатель килсе кӗни автомобиль аталантарма анлӑ майсем уҫса панӑ. 1885 ҫулта нимӗҫ изобретателӗ Готтлиб Даймлер, 1886 ҫулта вара Унӑн ентешӗсем Карл Бенц туса хатӗрленӗ те бензин двигателӗсемпе малтанхи самод хускалакан экипажсене туса хатӗрленӗ. 1895 ҫулта Бенц ПӖРРЕМӖШ автобуспа ИКҪӖРТЕН тунӑ. 1896 ҫулта Даймлер пӗрремӗш таксипе грузовик тунӑ. XIX ӗмӗрӗн юлашки вун-вун ҫулӗсенче Германире, Францире тата Англире автомобиль промышленноҫӗ ҫуралнӑ.

XX ӗмӗрӗн пӗрремӗш чӗрӗкӗнче электромобильсемпе пӑспа ӗҫлекен машинӑллӑ автомобильсем анлӑ сарӑлчӗҫ. 1900 ҫулта АПШРИ автомобильсенчен ҫурри пӑспа ӗҫлекен вырӑнта пулнӑ, 1910 ҫулта нью-Йоркра таксире 70 пин электромобиль ӗҫленӗ.

Ҫав 1900 ҫулта Фердинанд Порш электромобиль туса хатӗрленӗ, унӑн тӑватӑ кустӑрмаллӑ, вӗсенче вӗсене электродвигательсем хускатакан электромобиль пулнӑ. Тепӗр икӗ ҫултан Голланди Фирми Spyker голланди фирми пӗтӗм приводлӑ тулли приводлӑ автомобиль кӑларнӑ.

Пӗрремӗш машинӑна 35 л.с. хӑватлӑ двигательпе пуянлатнӑ та Эмиле 1900 ҫулхи декабрӗн 22-мӗшӗнчен ЭЛЛИНӐНА илсе килнӗ. Ҫак Мерседес Вильгельм Майбах туса хатӗрленӗ, УНТА DMG ТӖП инженер пулнӑ, инновациллӗ конструкторсен решенийӗсене кӗртнӗ: вӑрӑм кустӑрма бази, сарлака йӗр тата лутра центр, хурҫӑ рама, караслӑ радиатор тата руль урапи. Ҫӑмӑл та пысӑк тухӑҫлӑ двигатель 75 ҫухрӑма ҫитнӗ/300-шӗнчен пуҫласа 1000 ҫухрӑм таран оборона пухма пултарнӑ. Унта поршень кӗмелли кашни цилиндра 4 цилиндра тата шайлаштарни 116 qri 140 мм калӑпӑшӗ-5918 см. Кашни мӑшӑр цилиндр валли хӑйӗн карбюраторӗ, икӗ распределени валӗ, отпускри клапансене тӗрӗслесе тӑрать, пӗчӗк вольтлӑ зажигани магнечӗ.

Стэнли тӑвансем ҫулталӑкра 1000 яхӑн автомобиль туса тӑнӑ. 1909 ҫулта арҫын тӑвансем люкс-класӑн пӗрремӗш гостиницине уҫнӑ та чугун ҫул станцинчен пуҫласа гостиница патне хӑнасем валли пӑс автобусӗ турттарнӑ, ҫакӑ вара автомобиль туризмӗн пуҫламӑшӗ пулса тӑнӑ. Фирма Stanley 1927 ҫулччен пӑспа ӗҫлекен машинӑсене кӑларса янӑ. Чылай пахалӑхлӑ пулсан та (лайӑх туртӑм, нумай авалхи ҫын) пӑспа ӗҫлекен автомобильсем сцена ҫинчен 1930 ҫул тӗлнелле эксплуатаци тунӑ чухне экономикӑпа кӑткӑслӑха пула сиксе тухнӑ.

Автомобиль транспортне анлӑ сарӑлма америкӑри изобретатель тата промышленник Генри Форд, 1913 ҫултан пуҫласа автомобильсене пуҫтармалли конвейер тытӑмне ӗҫе кӗртнӗ.

1923 ҫулта Бенц фирма Дизель двигателӗпе пӗрремӗш груз турттаракан автомобиль туса хатӗрленӗ.

Тайылбыр[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

  1. 1,0 1,1 Большая российская энциклопедия — Автомобиль
  2. Бюджет автомобильӗсен варианчӗсем
  3. Онлайн автомобиль валли запассем илнин усси
  4. Автомобиль аккумулятор службин срокӗ