Перейти к содержанию

Башкортостан

Википедия деп сайттан
(Башкирия арындан шилчээн)

Башкортостан

башк. Башҡортостан Республикаһы
орус. Республика Башкортостан

Тук Сүлде
Тук Сүлде
Төре дылдар Орус дыл биле Башкир дыл[1]
Найысылал Уфа
Валюта [d]
Шак куржактары YEKT[d], UTC+5:00[d] биле Азия/Екатеринбург[d][2]

Башкортостан, Башкортостан Республика (орус:Респу́блика Башкортоста́н,башк:Башҡортостан Республикаһы) — Россия Федерациязының тургузукчу республикаларының бирээзи, Волга хем биле Урал дагларының аразында турар. Ооң төвү — Уфа, девискээри 142 927 дөрбелчин километр, чурттакчы чону 4 миллион ажыг.[3]

«Башкортостан» деп ат «Башкорт» деп башкир этниктиг ады болгаш «-стан» деп перс дылда «чурт» азы «чер» деп кожумаандан укталган.[4]

Башкортостан Республика Урал дагларының чөөн талазында эдээнде болгаш кожа-хелбээ ховуларда чыдар. Барыын талазы хову, а мурнуу талазы даглыг, 1640 метр бедик Ямантау даглыг. Республика элээн каш регионнар-биле кызыгаарлажып турар, оларның аразында Пермь край, Свердловск облазы, Челябинск облазы, Оренбург облазы, Татарстан Республика база Удмурт Республика.[5]

континенталдыг, кыжын соок, чайын чылыг. Эң соок ай - январь, ортумак температуразы -12,7°C хире. Эң изиг ай, өске талазында, июль, ортумак температуразы +18.5°C хире.[6]

Амгы Башкортостанның девискээринге кижилерниң чурттап чораанының баштайгы изи эрте болгаш ортумак палеолит үезинде тыптып келген. Бронза үезинде мында доктаамал чурттакчылыг черлер тургустунуп эгелээн.[7]

XVI чүс чылдың төнчүзүнден эгелеп Башкортостанның девискээри орус күрүнениң составынга кирип эгелээн. Орус мусульманнарның Сүлде Чыыжы 1798 чылда үндезилеттингени башкирлерниң, татарларның болгаш өске-даа мусульман чоннарның шажын-чүдүлге хостуг эргезин хүлээп алганының херечизи болган. 1917 чылда Башкир Арат Республика чарлаттынган, а 1919 чылда РСФСР-ниң иштинде Башкир Автономнуг Совет Социалистиг Республика (Башкир АССР) кылдыр эде кылдынган.[8][9]

Совет үеде Башкортостан делгем автономияны чедип алгаш, Россияның бир дугаар автономнуг республикаларының бирээзи апарган. Башкир Автономнуг Совет Социалистиг Республика 1990 чылда бодунуң национал хамаарышпас чоруун чарлаан, а 1992 чылда республиканы Башкортостан Республика деп адаан.

Албан езузунуң сайтызы

[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

https://www.bashkortostan.ru/ Archived 2020-11-26 at the Wayback Machine

  1. Конституция Республики Башкортостан
  2. https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/europe
  3. https://www.council.gov.ru/en/structure/regions/BA/
  4. https://constitution.garant.ru/region/cons_bashkor/chapter/f533d167513979e2d229fe32a1897b73/
  5. https://nbcrs.org/regions/respublika-bashkortostan/geograficheskoe-polozhenie
  6. https://visit-bashkortostan.ru/geograficheskoe-polozhenie-i-klimat-bashkortostana/
  7. https://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm
  8. https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2018/en/64867
  9. https://www.hubert-herald.nl/RossBashkortostan.htm