Кадак

Википедия деп веб-сайттан
Далай-Лама Ричард Гирге кадак тутсуп тур

Кадак азы Хадак (орус.: хадак; төвүт.: ཁ་བཏགས་; моол. хадаг; кыд.: hada (哈达)) - чымчак торгудан кылган өңнүг маак (кожаа). Ону байыр-наадым үезинде, улус уткуур-байырлаарда база демдектиг болуушкуннарда ажыглаар маак.

Тыва чон кадакты эт-хөреңгиниң дээдизи деп санап, ажыглап чораан. Кадак хээзиниң, угулзазының, каасталгазының, узун-кысказының, өң-чүзүнүнүң аайы-биле аңгы-аңгы болур.

Кадактарның өңнери янзы-бүрү утка-шынар илередип турар.

Моолда "Манзушир" дуганынының чанында

Кадак өңүнүң утказы[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

  1. Ак өңнүг кадак - арыг-чаагайны, эң-не эки чүүл
  2. Сарыг өңнүг кадак - бурган-шажынны болгаш лама-башкы биле ооң өөреникчизиниң аразында тудуш быжыг харылзаа
  3. Көк кадак - кижинниң кырында мөңгеде көк Ада Дээдис Бурганны болгаш шагдан тура хүндүткээривис хаан-беглеривистиң ыдыы
  4. Ногаан кадак - чер-Иевис Бурганвывсты, долгандыр делегейивис болгаш ында баргү черлер ээлери
  5. Кызыл кадак - Хүн Бурганны болгаш чемгерикчи болгаш багай чүвени аштап-арыглапп турар ыдык ожук-оттуң чалбыыжы

Тускай кадак[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Үстүнде айыткан беш аңгы кадактардан аңгыда, сес дагылдыг ак, көк өңнүг кадактар турар. Оларны ада-иезинге, улуг назылыг өгбелеринге Шагаада сунуп чолукшуурда ажыглаар. Ооң аңгыда хүн, ай чуруктуг кара, азы кара-көк өңнүг кадактарны кижини сөөлгү оруунче хөөржүдүп үдеп тургаш, ажыглаар.

Тутсуру[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Кадакты хүндүткээн кижизинге сунарда, кадактың аксын бээр кижизинче көргүзе мөгейбишаан тудар. Кадакты алган кижи харыы мөгейиг кылгаш, кадакты ийи холдап алгаш, дүргеш, хүндүткелдиг черже салыр. Кадакты сунарда, холдуң салааларын ооң-биле шуптузун шыппас. Ону улуг эргектиң (матпаадырның) дөзүнге киир туткаш, адышка сыңыштыр салыр.

Кадактыг чолукшуур[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Ынчаар кадак сунуп чолукшуурдан аңгыда, "кадактыг чолукшуур" деп база бир ёзулал бар. Кадак сунуп чолукшуурда - кадакты ол кижиге бээр, а кадактыг чолукшуур ёзулал үезинде кадакты бербейн дедир ап алыр. Ындыг кадакты ээзи үргүлчү бодунга ап чоруур. Кандыг-даа хар-назылыг кижи-биле кадактыг чолукшуп болур. Кадактыг чолукшуурда, кадактың бир ужундан оң холдуң чажыг чажар салаазының иштинден хүн аайы-биле ийи катап ораагаш, биче салааның артыы талазынче бадырып алыр. Чолукшулга үезинде кадаан чолукшуп турар кижизиниң холунга салбайн, холдарының адаандан шенектерин тудуп чолукшуур.

Шыгжаары[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

Кадакты сандай кырынга, чер кырынга, арыг эвес черлерге салып болбас.

Ону бедик азы ыдыктыг черге шыгжаар.

Дөзү[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

  • Ульяна Бичелдей. "Шагаага белеткенириниң, Шагааны байырлаарының ёзу-чурумунга болгаш сагыыр чаңчылдарынга хамаарыштыр сүмелер", солун "Шын", № 15 (18135), 2012 чылдың февраль 14.
«http://tyv.wikipedia.org/w/index.php?title=Кадак&oldid=12861» деп адрестен парлаттынган