Эрги түрк бижии

Википедия деп сайттан
Перейти к навигации Перейти к поиску

Эрги түрк бижик (Көк-түүрк бижии, Орхон бижик болгаш Орхон-Эне-Сай бижии деп база адаттынар) дээрге амгы өйнүң 8-13 чүс чылдарында эрте түүрк күрүнелерниң девискээрлеринге эрги түүрк дылдың бижии кылдыр ажыглаттынып турган бижик.

Орхон хемниң эриинден тывылган бижиктер биле Эне-Сай эриинден тывылган бижиктерниң графиказында болгаш дылында дүүшпестер хөй. Эне-Сай бижиин Орхон бижиктеринден улуг назылыг деп турар. Тывада Орхон бижиктери чок, чүгле Эне-Сай бижиктеринге хамааржыр каш аңгы хевирлери бар[1].

Теҥри (дээр) дээр дыл эрги түрк бижии.


Таблица символов[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

Орхон-Эне-Сай үжүглел (делгерээн өйүнде)
Ажыглалы Үжүк Кириллик үжүк дүгжүрү болгаш адаары
ажык үннер Old Turkic letter A.svg А, Э /a/, /e/
Old Turkic letter I.svg Ы, И /ɯ/, /i/, /j/
Old Turkic letter O.svg О, У /u/, /o/, /w/
Old Turkic letter U.svg Ө, Ү /ø/, /y/, /w/
ажык эвес үннер ажыглалы (¹) — кадыг,
(²) — чымчак
ажык үннер биле
Old Turkic letter B1.svg Old Turkic letter B2.svg Б¹ /b/ Б² /b/
Old Turkic letter D1.svg Old Turkic letter D2.svg Д¹ /d/ Д² /d/
Old Turkic letter G1.svg Old Turkic letter G2.svg Г¹ (Ҕ) /g/ Г² (Ғ) /g/
Old Turkic letter L1.svg Old Turkic letter L2.svg Л¹ /l/ Л² /l/
Old Turkic letter N1.svg Old Turkic letter N2.svg Н¹ /n/ Н² /n/
Old Turkic letter R1.svg Old Turkic letter R2.svg Р¹ /r/ Р² /r/
Old Turkic letter S1.svg Old Turkic letter S2.svg С¹ /s/ С² /s/
Old Turkic letter T1.svg Old Turkic letter T2.svg Т¹ /t/ Т² /t/
Old Turkic letter Y1.svg Old Turkic letter Y2.svg Й¹ 3 /j/ Й² 3 /j/
чүгле (¹) — Қ биле
чүгле (²) — К биле
Old Turkic letter Q.svg Old Turkic letter K.svg Қ /q/ К /k/
шупту ажык

үннер биле

Old Turkic letter CH.svg /ʧ/
Old Turkic letter M.svg /m/
Old Turkic letter P.svg /p/
Old Turkic letter SH.svg /ʃ/
Old Turkic letter Z.svg /z/
Old Turkic letter NG.svg /ŋ/
катышкан

үннер

+ ажык

үннер биле

Old Turkic letter ICH.svg ИЧ, ЧИ, Ч /iʧ/, /ʧi/, /ʧ/
Old Turkic letter IQ.svg ЫҚ, ҚЫ, Қ /ɯq/, /qɯ/, /q/
Old Turkic letter OQ.svg Old Turkic letter UK.svg ОҚ, УҚ,
ҚО, ҚУ, Қ
/oq/, /uq/,
/qo/, /qu/, /q/
ӨК, ҮК,
КӨ, КҮ, К
/øk/, /yk/,
/kø/, /ky/, /k/
+ ажык эвес

үннер биле

Old Turkic letter NCH.svg -НЧ /nʧ/
Old Turkic letter NY.svg -НДЖ /nʤ/
Old Turkic letter LT.svg -ЛТ, -ЛД /lt/, /ld/
Old Turkic letter NT.svg -НТ, -НД /nt/, /nd/
сөс аңгылакчызы Old Turkic letter SEP.svg чок
(-) — чүгле сөс төнчүзүнде ажыглаттынар

(3) — чамдык таварылгаларда Ч, ДЖ кылдыр база номчуп, бижип болур

Даштыкы шөлүглер[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

  1. Кызласов И.Л. Древнетюркская руническая письменность Евразии: Опыт палеографического анализа. — М., 1990.