Кызыл

Википедия деп веб-сайттан
Кызылдың сүлдези
Кызыл кирер орук

Кызыл (орус. Красный) — Россия Федерациязында Тыва Республиканың найысылалы.

Чурттакчы чону — 110,0 муң кижи (2010 чылда) [1].

Тыва 1914 чылдың апрель 17-де, Урянхай деп ат-биле Россия империязының протекторадынче кирген. Бо политиктиг шилилгениниң мурнунда 1913 чылдың июнь айда, ак хаан Чазааның төлээзи болур көжүрүлге эргелелиниң дүжүмеди В. Габаевке Урянхайның төвү болур хоорайның тудуун эгелээрин дааскан. Тудугга ажыглаар ыяшты Бии-Хем биле Каа-Хем куду салдап бадырып турган. Тываның найысылалы Каа-Хем биле Бий-Хем хемнерниң каттышкан черинде 1914 чылда тургустунган.

Хоорай Белоцарск, Урянхайск деп аттарлыг турган. 1920 чылда хоорайны Красный, тывалап Кызыл деп адаарын Сибирьниң ревкомитединиң төлээзи И. Г. Сафьянов саналдаан. 1925 чылдың декабрь 24-те ТАРН ТК-ның (Чиңгине секретары М. Буян-Бадыргы)тускай доктаалы-биле Тываның найысылалын Кызыл деп албан ёзу-биле адаан.

Кызылче аалдап келген улуска хой санныг хонар бажыңнар бар: "Өдүген", "Мөңгүлек", "Буян-Бадыргы", "Кызыл".

Кызылда Тываның В.Көк-оол аттыг Национал Театры болгаш Мани Хүртүзү
Азия төвү

Демдеглелдер:[эдер | Үндезин сөзүглелин эдер]

  1. 01.01.2010 чылдың Россия Федерацияның турум чуртакчы чонунуң санын хоорайлар, сумулар болгаш кожууннар аайы-биле ылгааны,
«http://tyv.wikipedia.org/w/index.php?title=Кызыл&oldid=11283» деп адрестен парлаттынган