Сарыг-оол, Степан Агбаан оглу

Википедия сайттан
Шилчиир: навигация, дилээр
Степан Агбаан оглу Сарыг-оол
Төрүттүнген чылы:

1908

Төрээн чери:

Тыва Республика, Россия

Өлген чылы:

1983 майның 27(1983-05-27) или 1983

Степан Агбаанович Сарыг-оол (ноябрь 17, 1908 чыл - май 27, 1983 чыл) — прозаик, шүлүкчү, драматург, очулдурукчу, Тываның улустуң чогаалчызы. Тыва АССР-ниң литература болгаш уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы. Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутады чораан. Тыва чогаалдың үндезилекчилериниң бирээзи.

Намдары[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

Степан Сарыг-оол 1908 чылдың ноябрь 17-де Таңды-Тываның Ары-Өвүр Торгалыының Кадыгбай деп черге төрүттүнген. Ол моол бижикти боду өөренген, Кызылдың нам сургуулун, Москваның Чөөн чүк улустарының Коммунистиг университедин дооскан.

1921 чылда Тыва Арат Республика тургустунганда нам, аревэ хорааларынга чарылгалап ажылдап эгелээн. 1930 чылда улусчу эрге-чагыргага удурланган феодалдар болгаш кулактарның үймээнин басчырынга киришкен. 1934 чылда "Аревэ шыны" солуннуң редакторунга томуйлаткан. Дараазында чылдарда ТАР-ның профэвилелдер Төп Комитединиң даргазынга, ном үндүрер черниң редакторунга, "Улуг-Хем" альманахтың харыысалгалыг редакторунга ажылдаан.

Чогаал ажылы[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

Сарыг-оол чогаалчы базымын 1930 чылдар үезинде эгелээн. Ооң баштайгы шүлүү 1934 чылда "Аревэ шыны" солунга парлаттынган. Оон бээр ол чүс ажыг чогаал ажылдарын бижээн. Ол 1942 чылдан эгелээш бижээни 25 номнарның автору. Тыва дылда өөредилге номнарын, тыва тоолдар чыындыларын чырыкче үндүрген. А.Пушкин, Н.Некрасов, Т.Шевченко,Я.Купала, В.Маяковский болгаш М.Исаковскийниң шүлүктерин, Ч.Айтматовтуң "Джамиля" деп тоожузун, М.Горькийниң "Ава" деп романын, чечен чугааларын тыва дылче очулдурган. «Саны-Мөге», «Алдын-Кыс» деп шүлүглелдери, «Оттуг-Терге», «Ол-ла Маскажык» деп чечен чугаалары, «Белек», «Аңгыр-оолдуң тоожузу» деп тоожулары, «Алдан-Дургун» деп романы тыва чечен чогаалдың алдын курлавырын тургускан.

Ооң чогаалдары орус, хакас, якут, татар, казах, узбек, моол, англи, болгар дээш ниитизи-биле 18 дылдарже очулдуртунган. 1942 чылдан бээр Тыва Арат Республиканың, 1945 чылдан эгелеп ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү. Күш-ажылдың Кызыл Тук, Улустарның найыралы, "Хүндүлелдиң демдээ" орденнер-биле шаңнаткан. 1967 чылдан эгелеп Тыва АССР-ниң Дээди Хурал Президиумунуң кежигүнү.

Номнары[эдер | вики-сөзүглелди эдер]

  • тоожу «Белек» (1942)
  • чыынды шүлүктер «Чырыткылыг хүн» (1944)
  • тоожу «Колхоз "Эртинелиг"» (1956)
  • чыынды чугаалар «Мээң байлак черим» (1958),
  • чыынды шүлүктер «Коммунизмниң оттары» (1962)
  • чыынды чугаалар «Бистиң малывыс» (1963)
  • чыынды шүлүктер «Улуг-Хемим» (1967)
  • тоожу «Аңгыр-оолдуң тоожузу» (номнары 1-2, 1961-66; орус дылче очулгазы - "Повесть о светлом мальчике", ном 1, 1966)
  • чыынды чугаалар «Амыдырал – демисел» (1968)
  • чогаалдар чыындызы «Хомус ырызы», (1968)
  • чыынды чугаалар «Ынакшыл» (1976)
  • чогаалдар чыындызы, т. 1-2, Кызыл, 1973-74
  • чогаалдар чыындызы «Чүректиң кыйгылары» (1980)
  • чогаалдар чыындызы «Саянның даңы» (1983)
  • чогаалдар чыындызы, т. 1-3, Кызыл, 1988-1989-1992

Дөс[эдер | вики-сөзүглелди эдер]